Wat is coeliakie?

Coeliakie (spreek uit als seu-li-a-kie)  is een auto-immuunziekte waar helaas geen medicijn tegen bestaat. Het enige wat iemand met coeliakie kan doen om van de klachten af te komen is levenslang een glutenvrij dieet volgen. En niet meer zoenen met je vriendje die net gluten heeft gegeten (ja echt!). Een patatje halen met vrienden kan ook wat lastiger worden vanwege kruisbesmetting.

Dat het in het begin lastig is je draai te vinden, dat kunnen wij niet ontkennen. Het goede nieuws is wel dat bij een strikt dieet, de klachten meestal verdwijnen. Bij mensen met coeliakie raakt namelijk het slijmvlies van de dunne darm beschadigd wanneer men gluten eet. Dat kan uiteindelijk tot heftige klachten leiden zoals buikpijn, diarree, obstipatie, vermoeidheid, depressiviteit en nog veel meer.

Verschillen tussen coeliakie, tarweallergie en glutensensitiviteit

Coeliakie, glutensensitiviteit en tarweallergie, het wordt vaak door elkaar gehaald maar het zijn echt zeer verschillende problemen. Coeliakie, ook wel glutenintolerantie genoemd, betekent dat men de gluten (een eiwit) welke voorkomen in tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut niet verdraagt. Gluten komen van nature in deze granen voor, maar zitten hierdoor ook in producten die gemaakt worden op basis van deze graansoorten. Brood, koekjes, pizza, spaghetti zijn voor de hand liggende voorbeelden. Maar ook in vele sauzen, soepen, snoepjes, bier en bijvoorbeeld chips komen gluten voor. Ze worden vaak toegevoegd om een product ‘beter’ te maken. Mensen met coeliakie verdragen geen gluten en worden al ziek van één enkele broodkruimel. Het slijmvlies van hun dunne darm raakt door gluten ernstig beschadigd.

Mensen met een tarweallergie krijgen uitsluitend na het eten van producten waarin tarwe verwerkt zitten klachten. Zij verdragen alle andere graansoorten wel gewoon.

Er zijn ook mensen bij wie de ziekte coeliakie na onderzoek niet vastgesteld kan worden, en die ook geen tarweallergie of andere darmziekte blijken te hebben, maar bij wie klachten toch verdwijnen dankzij een glutenvrij dieet. Deze mensen zijn glutensensitief. Hier lees je meer over glutensensitiviteit.

De dunne darm beschadigd

Bij mensen met coeliakie raakt het darmslijmvlies van de dunne darm ontstoken. Hierdoor kunnen voedingstoffen niet meer worden opgenomen. De dunne darm zorgt er normaal gesproken voor dat er met de vele plooien en darmvlokken een ruw oppervlak ontstaat waar onze voeding aan blijft kleven. Hierdoor kan het lichaam gemakkelijk voedingsstoffen opnemen. Als er sprake is van coeliakie wordt de darmwand echter glad. De plooien en darmvlokken verdwijnen en het opnemen van de benodigde voedingsstoffen wordt ernstig bemoeilijkt.

De klachten

Er zijn veel verschillende klachten bekend bij mensen met coeliakie. De klachten lopen van persoon tot persoon sterk uiteen en zijn soms lastig te koppelen aan coeliakie. Er zijn patiënten met ernstige diarree klachten, maar er zijn ook mensen die juist last hebben van obstipatie. Er zijn mensen die door een gebrek aan voedingsstoffen veel gewicht verliezen, maar er zijn ook mensen die juist kampen met overgewicht.

De klachten zijn ook lang niet altijd te koppelen aan maag- en darmproblemen wat er voor zorgt dat er soms een lange tijd overheen gaat alvorens de diagnose coeliakie daadwerkelijk gesteld wordt. Denk bijvoorbeeld aan depressiviteit, neerslachtigheid, botontkalking en slijtage aan tanden en kiezen. Vaak wordt er bij dergelijke klachten eerst elders gezocht alvorens men aan coeliakie denkt.

Vooral bij volwassenen gaan er soms jaren voorbij waarin steeds klachten voorkomen die men niet goed thuis kan brengen tot men op coeliakie getest wordt.

Gerelateerde ziekten

Als je coeliakie hebt, dan maakt je lichaam antistoffen aan tegen je eigen weefsel. We noemen dat een auto-immuunziekte. Naast coeliakie blijken patiënten soms ook last te hebben van andere ziekten zoals bijvoorbeeld een intolerantie voor lactose of botontkalking. Maar ook een combinatie met andere auto-immuunziekten zoals bijvoorbeeld diabetes komt regelmatig voor.

Soms hebben mensen met coeliakie ook last van een huidaandoening in de vorm van jeukende blaasjes. Dit heet Dermatitis Herpetiformis (of ook wel ziekte van Dühring) en wordt vaak verward met eczeem. Niet iedereen met coeliakie heeft Dermatitis Herpetiformis, maar wel iedereen die last heeft van deze huidaandoening heeft coeliakie.

De diagnose

Hoe kom je er nu achter of je daadwerkelijk coeliakie hebt?

De eerste stap naar een diagnose is een bloedtest naar antistoffen tegen gluten. Deze bloedtest kun je gewoon bij je huisarts laten doen. Als er antistoffen in je bloed zitten is de kans heel groot dat je coeliakie hebt. Op zo’n moment moet je worden doorverwezen naar een specialist (MDL-arts of internist) in het ziekenhuis. Heb je nu geen antistoffen, dan wil dat nog niet zeggen dat het helemaal is uitgesloten dat je coeliakie hebt. Een klein deel van de mensen met coeliakie heeft geen antistoffen, dus als er toch een vermoeden is van coeliakie, ondanks een negatieve bloedtest, kan het nuttig zijn om verder onderzoek te doen.

Wanneer je na de standaard bloedtest naar antistoffen tegen gluten bij een specialist in het ziekenhuis terecht komt zal een biopt van de dunne darm moeten plaatsvinden. Bij dit onderzoek wordt een dun slangetje met een camera via je mond, keel en maag naar de dunne darm geleid. Via het slangetje worden kleine hapjes genomen van het weefsel van de dunne darm. Deze worden later in het laboratorium beter bekeken zodat kan worden bepaald of je darmen beschadigd zijn.

Veel mensen vinden een biopt een vervelend onderzoek, maar als je er erg tegenop ziet kun je een roesje vragen zodat je minder van het onderzoek merkt. Sommige mensen vinden een verdovende keelspray echter al voldoende.

Bij kinderen is een biopt niet altijd meer nodig, maar kunnen andere richtlijnen gelden. Overleg hierover met je arts.

Als de diagnose coeliakie is vastgesteld is het van belang dat u spoedig een diëtist raadpleegt zodat u hulp krijgt bij het leren omgaan met het glutenvrije dieet, en tips krijgt om een tekort aan vitaminen en mineralen te voorkomen.

Let op! Wanneer je bij een medisch specialist laat onderzoeken of je coeliakie hebt moet je gluten blijven eten. Anders kunnen de uitslagen onbetrouwbaar zijn.